![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/BustoDomeyko-222x300.jpg\")
Ignacy Domeyko<\/strong> (1802-1889) geolog, in\u017cynier g\u00f3rnictwa, badacz Ameryki Po\u0142udniowej. Studiowa\u0142 na Uniwersytecie Wile\u0144skim. Po powstaniu listopadowym przebywa\u0142 na emigracji w Pary\u017cu, gdzie studiowa\u0142 w \u00c9cole des Mines. Po jej uko\u0144czeniu przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 obj\u0119cia stanowisko wyk\u0142adowcy chemii i mineralogii w Coquimbo, w p\u00f3\u0142nocnym Chile. Opr\u00f3cz pracy badawczej i dydaktycznej pisa\u0142 podr\u0119czniki. Najwa\u017cniejszy z nich, to podr\u0119cznik mineralogii: Elementos de mineralogia o del conocimiento de las especies minerale en jeneral i en particular de las de Chile<\/em>. Znalaz\u0142y si\u0119 w nim opisy nowych minera\u0142\u00f3w, po raz pierwszy opisane przez Domeyk\u0119. M.in. arketyt, amiolit i domeykit (nazwa pochodzi od jego nazwiska). Opisa\u0142 te\u017c w\u0142asno\u015bci znanych wcze\u015bniej minera\u0142\u00f3w. Podr\u0119cznik Domeyki zdoby\u0142 mi\u0119dzynarodow\u0105 s\u0142aw\u0119 i d\u0142ugo by\u0142 cytowany w \u015bwiatowej literaturze przedmiotu. Z Chile wysy\u0142a\u0142 do Polski zbiory minera\u0142\u00f3w. Dzi\u0119ki zainicjowanym przez niego licznym badaniom mineralogicznym i geologicznym rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w Chile przemys\u0142 g\u00f3rniczy.<\/p>\n Z biegiem lat najwa\u017cniejsz\u0105 i najbardziej absorbuj\u0105c\u0105 Domeyk\u0119 dziedzin\u0105 dzia\u0142alno\u015bci sta\u0142a si\u0119 praca nad organizacj\u0105 nauki chilijskiej. Z pierwotnie istniej\u0105cego uniwersytetu Universidad de Chile, b\u0119d\u0105cego w istocie tylko organem zarz\u0105dzaj\u0105cym s\u0142abo rozwini\u0119tym szkolnictwem elementarnym, Domeyko stworzy\u0142 nowoczesny uniwersytet na wz\u00f3r Uniwersytetu Wile\u0144skiego i uczelni niemieckich. Stoj\u0105c przez szereg lat na stanowisku rektora, dba\u0142 nie tylko o rozw\u00f3j nauki, ale r\u00f3wnie\u017c o\u015bwiaty i kultury. W Chile by\u0142 ceniony i szanowany. Na jego cze\u015b\u0107 nazwano pasmo g\u00f3rskie G\u00f3rami Domeyki (Cordillera de Domeyko), a jedna z miejscowo\u015bci nosi jego imi\u0119 (Domeyko). Urz\u0119dow\u0105 korespondencj\u0119 Domeyki<\/a> zamieszcza Polonijna Biblioteka Cyfrowa.\u00a0\u00a0Za\u0142o\u017cona w Buenos Aires najwi\u0119ksza polonijna biblioteka w Ameryce Po\u0142udniowej nosi imi\u0119 Ignacego Domeyko. Zob. Biblioteca Polaca Ignacio Domeyko<\/a>.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/TumbaDomeyko-194x300.jpg\")
\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/Gombrowicz_Kronos_-210x300.jpg\")
Witold Gombrowicz<\/strong> (1904-1969) zdoby\u0142 s\u0142aw\u0119 w dziedzini literatury. Tu\u017c przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej Gombrowicz uczestniczy\u0142 jako dziennikarz w dziewiczym rejsie polskiego statku pasa\u017cerskiego MS Chrobry do Ameryki Po\u0142udniowej. Na wie\u015b\u0107 o wybuchu II wojny \u015bwiatowej postanowi\u0142 pozosta\u0107 w Buenos Aires w Argentynie. Pod koniec lat 40. Gombrowicz pr\u00f3bowa\u0142 zdoby\u0107 pozycj\u0119 w argenty\u0144skich kr\u0119gach literackich. W 1947 r. opublikowa\u0142, dokonany wraz z przyjaci\u00f3\u0142mi, przek\u0142ad Ferdydurke na j\u0119zyk hiszpa\u0144ski. Ten przek\u0142ad uwa\u017ca si\u0119 za znacz\u0105ce wydarzenie w dziejach literatury argenty\u0144skiej. Od 1951 publikowa\u0142 w paryskiej \u201eKulturze\u201d; tam w 1953 rozpocz\u0105\u0142 druk fragment\u00f3w Dziennika. W tym samym roku Instytut Literacki w Pary\u017cu wyda\u0142 powie\u015b\u0107 Trans-Atlantyk i dramat \u015alub. Po pa\u017adzierniku 1956 roku ksi\u0105\u017cki Gombrowicza ukaza\u0142y si\u0119 w kraju, a ich autor zyska\u0142 du\u017cy rozg\u0142os; p\u00f3\u017aniej, po roku 1958, w\u0142adze komunistyczne wyda\u0142y zakaz publikowania jego utwor\u00f3w. W latach 60. Gombrowicz zyska\u0142 s\u0142aw\u0119 \u015bwiatow\u0105. Wystawiano jego dramaty w najlepszych teatrach i t\u0142umaczono jego powie\u015bci, szczeg\u00f3lnie we Francji, Niemczech i Szwecji. W 1963 r. po otrzymawszy stypendium Fundacji Forda powr\u00f3ci\u0142 do Europy. Do Argentyny ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142, przenosz\u0105c si\u0119 do Vence na po\u0142udniu Francji. W 1966 by\u0142 nominowany do literackiej nagrody Nobla. W 1967 otrzyma\u0142 Mi\u0119dzynarodow\u0105 Nagrod\u0119 Wydawc\u00f3w. Zmar\u0142 w 1969 w Vence.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/Ferdydurke-300x206.jpg\")
Re\u017cyser Alejandro Genes Radawski wystawi\u0142 Ferdydurke<\/em> Witolda Gombrowicza<\/a> w Tadron Teatro w Buenos Aires sierpniu 2017.<\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/Kalinowski.jpg\")
Jan Kalinowski<\/strong> (1857 – 1941) urodzi\u0142 si\u0119 w Okuniewie. Swoje podr\u00f3\u017ce rozpocz\u0105\u0142 wiosn\u0105 1879 roku w Zachodniej Syberii, gdzie podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 badawcz\u0105 z zes\u0142a\u0144cem, przyrodnikiem i lekarzem Benedyktem Dybowskim. Obaj badacze wsp\u00f3lnie przebyli tras\u0119 od Syberii Zachodniej do p\u00f3\u0142wyspu Kamczatka. W trakcie tej podr\u00f3\u017cy Kalinowski zdoby\u0142 swoje pierwsze do\u015bwiadczenie zoologiczne i medyczne. Od 1885 roku przebywa\u0142 w Korei, gdzie odkry\u0142 wiele nowych gatunk\u00f3w ptak\u00f3w. We wrze\u015bniu 1888 roku badacz wyruszy\u0142 do Peru, szukaj\u0105c eksponat\u00f3w dla Muzeum Przyrodniczego Branickich. W trakcie poszukiwa\u0144 zbada\u0142 dziewicze w\u00f3wczas obszary na wsch\u00f3d od Cuzco a\u017c do d\u017cungli w Boliwii.
\nKalinowski najpierw zamieszka\u0142 w regionie La Convenci\u00f3n, a nast\u0119pnie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do regionu Quincemil. W tym regionie znalaz\u0142 du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 fauny i flory. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Mari\u0105 Villamonte, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 czterna\u015bcioro dzieci (niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 nawet o osiemnastu!) Na za\u0142o\u017conej przez siebie hacjendzie Cadena w Marcapata Valley uprawia\u0142 trzcin\u0119 cukrow\u0105, drzewa owocowe, awokado i inne uprawy.
\nW trakcie swoich podr\u00f3\u017cy Jan Kalinowski zebra\u0142 blisko 500 gatunk\u00f3w ptak\u00f3w, a zebrane okazy wysy\u0142a\u0142 do Muzeum Przyrodniczego Branickich oraz do Anglii i Stan\u00f3w Zjednoczonych \u2013 przede wszystkim do Muzeum Historii Naturalnej w Waszyngtonie. Kilka gatunk\u00f3w ssak\u00f3w w nazwie \u0142aci\u0144skiej nosi nazwisko badacza np. gryzo\u0144 aguti (Dasyprocta kalinowskii) i jeden z rodzaj\u00f3w kuropatwy (Nothoprocta kalinowskii).
\nKalinowski wprowadzi\u0142 nomenklatur\u0119, sklasyfikowa\u0142 ptactwo i motyle d\u017cungli peruwia\u0144skiej oraz odkry\u0142 wiele nieznanych dotychczas gatunk\u00f3w. Z inicjatywy jego syna Celestyna Kalinowskiego dosz\u0142o w 1968 roku do utworzenia najwi\u0119kszego peruwia\u0144skiego parku narodowego \u2013 Man\u00fa, kt\u00f3ry w 1987 roku zosta\u0142 wpisany na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa naturalnego UNESCO. Zmar\u0142 w czerwcu 1941 roku pozostawiaj\u0105c najliczniejsz\u0105 rodzin\u0119 polskiego pochodzenia w Peru.<\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/BMalinowski.jpg\")
Bronis\u0142aw Malinowski<\/strong> (1884 \u2013 1942) \u2013 antropolog, etnolog, podr\u00f3\u017cnik i religioznawca. Wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w Wielkiej Brytanii i USA, za\u015b prace badawcze o prze\u0142omowym znaczeniu dla nauk spo\u0142ecznych prowadzi\u0142 na wyspach Melanezji (1915-1918), kt\u00f3re zaowocowa\u0142y wieloma pracami teoretycznymi, m.in. \u201eArgonauci zachodniego Pacyfiku\u201d oraz \u201e\u017bycie seksualne dzikich w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej Melanezji\u201d.
\nMalinowski stworzy\u0142 podstawy teorii funkcjonalistycznej oraz tzw. brytyjskiej antropologii spo\u0142ecznej.
\nMalinowski studiowa\u0142 na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie (1902-1906) i tam w 1908 roku obroni\u0142 prace doktorsk\u0105 (O zasadzie ekonomii my\u015blenia). W latach 1910-1913 studiowa\u0142 na London School of Economics przy Uniwersytecie Londy\u0144skim. Swoje pierwsze badania terenowe Malinowski prowadzi\u0142 w Australii i Oceanii (1914-1920). W roku 1916 doktoryzowa\u0142 si\u0119 na Uniwersytecie Londy\u0144skim. W latach 1923-1938 mieszka\u0142 w w Bolzano we W\u0142oszech.
\nW 1927 roku obj\u0105\u0142 profesur\u0119 i pierwsz\u0105 Katedr\u0119 Antropologii na Uniwersytecie Londy\u0144skim. Dwa lata p\u00f3\u017aniej opublikowa\u0142 monografi\u0119 \u201eThe Sexual Life of Savages in North-Western Melanesia\u201d (\u017bycie seksualne dzikich w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej Melanezji). W 1934 roku odby\u0142 podr\u00f3\u017c naukow\u0105 do po\u0142udniowej i wschodniej Afryki. Zmar\u0142 16 maja 1942 roku w New Haven w Stanach Zjednoczonych.<\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/EMalinowski-1-247x300.jpg\")
Ernest Malinowski<\/strong> (1818 – 1899) \u2013 polski in\u017cynier drogowy i kolejowy. Po powstaniu listopadowym uda\u0142 si\u0119 do Francji. Na emigracji Ernest Malinowski sko\u0144czy\u0142 liceum (Lyc\u00e9 Louis le Grand w Pary\u017cu), i studia (\u00c9cole Polytechnique i \u00c9cole Nationale des Ponts et Chauss\u00e9es). W latach 1832-1852 pracowa\u0142 jako in\u017cynier na budowach we Francji i Algierii.
\nW roku 1852 r., podpisa\u0142 w Pary\u017cu kontrakt na prac\u0119 w Peru na stanowisku in\u017cyniera rz\u0105dowego. Do jego obowi\u0105zk\u00f3w mia\u0142o nale\u017ce\u0107 opracowywanie projekt\u00f3w i nadz\u00f3r nad wykonywaniem prac budowlano-melioracyjnych, wytyczanie dr\u00f3g, konstruowanie most\u00f3w, kre\u015blenie map topograficznych oraz kszta\u0142cenie peruwia\u0144skiej kadry technicznej. Po przybyciu do Limy Malinowski wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w tworzeniu nowej organizacji technicznej \u2013 Comisi\u00f3n Central de Ingenieros Civiles, pierwszej peruwia\u0144skiej szko\u0142y technicznej \u2013 Escuela Central de Ingenieros Civiles, uczestniczy\u0142 w pracach komisji opiniuj\u0105cej projekt rozbudowy i modernizacji mennicy pa\u0144stwowej. W 1859 r. wraz z Mario Alleonem i Gerritem Backusem zaprojektowa\u0142 lini\u0119 kolejow\u0105 Pisco \u2013 Ica licz\u0105c\u0105 74 km, za\u015b w 1864 r. ze Stephenem Crosby i D. N. Paddisonem lini\u0119 kolejow\u0105 z Chimbote do Huaraz d\u0142ugo\u015bci prawie 277 km, na kt\u00f3rej pokonywano r\u00f3\u017cnic\u0119 terenu ponad 3 tys. metr\u00f3w. Podczas konfliktu zbrojnego z Hiszpani\u0105 w 1866 r. Malinowski zosta\u0142 powo\u0142any na stanowisko g\u0142\u00f3wnego in\u017cyniera w porcie Callao ko\u0142o Limy, gdzie przygotowa\u0142 projekt ufortyfikowania portu i wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w jego obronie, walcz\u0105c na wa\u0142ach fortu Santa Rosa. W obronie portu zastosowa\u0142 wiele nowatorskich rozwi\u0105za\u0144 in\u017cynieryjnych. W uznaniu zas\u0142ug otrzyma\u0142 honorowe obywatelstwo Peru.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/Kolej_Transandyjska-300x224.jpg\"){kind=spacer}
<\/a>Najwi\u0119kszym dokonaniem Ernesta Malinowskiego by\u0142y prace przy budowie kolei transandyjskiej<\/a>. W 1868 roku ameryka\u0144ski finansista i przedsi\u0119biorca Henry Meiggs zleci\u0142 Malinowskiemu opracowanie za\u0142o\u017ce\u0144 techniczno-ekonomicznych budowy linii kolejowej, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142aby Lim\u0119 z bogatym w minera\u0142y regionem Cerro de Pasco i \u017cyzn\u0105 dolin\u0105 Jauja. W trakcie budowy wykuto w sumie 63 tunele o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci ponad 6 km i zbudowano kilkadziesi\u0105t most\u00f3w i wiadukt\u00f3w. Wiosn\u0105 1873 roku osi\u0105gni\u0119to prze\u0142\u0119cz Ticlio na wysoko\u015bci 4818 m n.p.m. – najwy\u017cej po\u0142o\u017cony punkt linii kolejowej na \u015bwiecie – do kt\u00f3rej prowadzi\u0142 wykuty w skale tunel o d\u0142ugo\u015bci 1200 metr\u00f3w. W\u015br\u00f3d wielu most\u00f3w, kt\u00f3re Malinowski w\u00f3wczas zbudowa\u0142, na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje ten nad w\u0105wozem Verrugas, kt\u00f3ry ma 77 m wysoko\u015bci i 175 m d\u0142ugo\u015bci i nale\u017cy do najwi\u0119kszych na \u015bwiecie.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/Tablica-212x300.jpg\")
Ernest Malinowski zmar\u0142 w Limie 2 marca 1899 roku. Pochowany zosta\u0142 z honorami nale\u017cnymi bohaterowi narodowemu, a jego grobowiec znajduje si\u0119 na lime\u0144skim cmentarzu „Presbitero Maestro” w dzielnicy La Victoria. W stulecie \u015bmierci Ernesta Malinowskiego z inicjatywy polskiego Stowarzyszenia In\u017cynier\u00f3w i Technik\u00f3w Komunikacji w najwy\u017cszym punkcie kolei transandyjskiej, na prze\u0142\u0119czy Ticlio na wysoko\u015bci 4818m n.p.m. stan\u0105\u0142 pomnik, d\u0142uta znanego rze\u017abiarza prof. Gustawa Zem\u0142y. Zosta\u0142 on zwie\u0144czony ko\u0142em z odlan\u0105 z br\u0105zu podobizn\u0105 Ernesta Malinowskiego. Pod god\u0142ami Peru i Polski umieszczono napis: „Ernest Malinowski 1818-1899. In\u017cynier polski, patriota peruwia\u0144ski, bohater obrony Callao 1866, budowniczy Centralnej Kolei Transandyjskiej”. Popiersie Polaka znajduje si\u0119 przy g\u0142\u00f3wnym wej\u015bciu do Dworca G\u0142\u00f3wnego, tu\u017c obok Pa\u0142acu Prezydenckiego.<\/p>\n
\n![\"\"](\"https:\/\/muzeumpolonii.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/Strzelecki-222x300.jpg\")
Pawe\u0142 Edmund Strzelecki<\/strong> (1797-1873) od dzieci\u0144stwa marzy\u0142 o podr\u00f3\u017cach. Upadek powstania listopadowego sk\u0142oni\u0142 Strzeleckiego do wyjazdu z kraju. W 1834 roku wyruszy\u0142 z Liverpoolu w 9-letni\u0105 podr\u00f3\u017c dooko\u0142a \u015bwiata. W trakcie tej podr\u00f3\u017cy w 1834\u20131835 roku prowadzi\u0142 badania przyrodnicze w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej (Appalachy, Floryda, Meksyk). Najwa\u017cniejsze odkrycia z tego okresu to z\u0142o\u017ca rud miedzi w Kanadzie (nad jeziorem Ontario). W Ameryce Po\u0142udniowej bada\u0142 wulkany i z\u0142o\u017ca surowc\u00f3w mineralnych (Argentyna, Peru, Ekwador). W 1836 roku prowadzi\u0142 badania geologiczne i obserwacje meteorologiczne w Ameryce Po\u0142udniowej (Brazylia, Urugwaj, Chile). W 1838 roku kontynuowa\u0142 badania na Hawajach i wyspach Polinezji. W latach 1839-1843 odkrywa\u0142 Australi\u0119, Now\u0105 Zelandie i Tasmani\u0119. Podczas pobytu w Australii zbada\u0142 najwy\u017csze pasmo g\u00f3rskie tego kontynentu \u2013 Wielkie G\u00f3ry Wododzia\u0142owe, a jego najwy\u017cszy szczyt nazwa\u0142 na cze\u015b\u0107 przyw\u00f3dcy insurekcji G\u00f3r\u0105 Ko\u015bciuszki (Mount Ko\u015bciuszko). Po po\u0142udniowo-wschodniej stronie g\u00f3r odkry\u0142 krain\u0119, nazwan\u0105 przez siebie Gippsland. Odkryta przez niego dolina Latrobe obfituje w pok\u0142ady w\u0119gla brunatnego, ropy naftowej i z\u0142ota. Strzelecki opracowa\u0142 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 i pierwsz\u0105 dok\u0142adn\u0105 map\u0119 geologiczn\u0105 Nowej Po\u0142udniowej Walii i Tasmanii. W pa\u017adzierniku 1843 roku powr\u00f3ci\u0142 do Europy, a dwa lata p\u00f3\u017aniej wyda\u0142 w Londynie pierwsz\u0105 naukow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 o Australii: \u201eFizyczny opis Nowej Po\u0142udniowej Walii i Ziemi van Diemena\u201d. By\u0142 cz\u0142onkiem The Royal Society of London (od 1853). Zmar\u0142 na emigracji, w Londynie. W 1997 jego prochy sprowadzono do kraju i z\u0142o\u017cono w Krypcie Zas\u0142u\u017conych Wielkopolan w podziemiach ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Wojciecha w Poznaniu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"