Początki polonijnego ruchu wydawniczego wiążą się z rozwojem prasy. Pierwsze polskie czasopismo w Brazylii wydano w Paranie nakładem Drukarni i Składu Papieru K. Szulca. Karol Szulc był kupcem z Poznania i do Brazylii wyemigrował w r. 1884. W 1892 r. zaczął wydawać tygodnik ‘‘Gazetę Polską w Brazylji’‘ będąc jej pierwszym i jedynym redaktorem. Wobec braku zainteresowania musiał zawiesić jej wydawanie, ale po uzyskaniu wsparcia wpływowych polskich emigrantów, z Wosiem-Saporskim na czele, wydawanie Gazety wznowiono, a jej kolejnymi redaktorami byli Edmund Sebastian Woś Saporski i Mieczysław Radziszewski. Radziszewski był również redaktorem pisma satyrycznego “Djablik Parański’‘ wychodzącego w Kurytybie w r. 1989. „Gazeta Polska w Brazylji” miała później wielu redaktorów: Franciszka. Dybowicza, Leona Bieleckiego, Jana Petersa, Mieczysława Grossa, Franciszka Wochnika, Pawła Nikodema, Teodora Drapiewskiego, czy Wacława Mariana Marynowskiego. Początkowo ‘‘Gazetę Polską w Brazylji’‘ wydawano w nakładzie 500 egzemplarzy. ‘‘Gazeta’‘ wychodziła do roku 1894. Po przejęciu jej drukarni przez Ignacego Waberskiego, przez dwa lata wychodziła ‘‘Polonia’‘, którą w 1896 przejął Karol Szulc i wznowił ‘‘Gazetę’‘, z dodatkiem ‘‘Poranek’‘. W początkach XX w. Wilhelm Meliński zaczął wydawać konkurencyjny w stosunku do gazety Szulca ‘‘Kurier Parański’‘. Szulc był zwolennikiem kolonizacji Parany przez emigrantów polskich, stojąc w opozycji do rządu austriackiego, który kierował do Parany emigrację ukraińską. Z ‘‘Gazetą’‘ próbowała rywalizować ‘‘Prawda’‘ założona przez zecera Franciszka Dybowicza, którą poźniej przejął Józef Okołowicz, przedstawiciel Towarzystwa Handlowo-Geograficznego ze Lwowa – pierwszej organizacji polskiej zainteresowanej emigracją Polaków z zaboru austriackiego do Parany. Po powrocie Okołowicza do kraju, żywo redagowana ‘‘Prawda’‘ została przejęta przez Leona Bieleckiego, który połączył ją z ‘‘Gazetą Polską w Brazylji’‘.

W 1898 roku wychodził ‘‘Poranek’‘ będący dodatkiem ‘‘Gazety Polskiej w Brazylji’‘.

W latach 1897-1898 wydawany był ‘‘Kurier Parański’‘. Tygodnik był dziełem Gilherme Melińskiego, cieszącego się wsparciem towarzystwa Łączność i Zgoda.

W 1898 roku wydawany był ‘‘Djablik Parański’‘.

W latach 1900-1901 wychodził bogato ilustrowany tygodnik ‘‘Prawda’‘.

W latach 1900-1901 wydawany był przez członków najstarszego Towarzystwa

Tadeusz Kościuszko ‘‘Robotnik Parański’‘.

Pojawia się na rynku polonijnym kolejne pismo satyryczne ‘‘Djablik’‘. Wydawane było tylko przez rok (1902 roku). Tego samego roku pojawił się kolejny tytuł satyryczny: ‘‘Ścierka’‘.

W 1905 roku w mieście Rio Grande, w stanie Rio Grande do Sul, wydany został tylko jeden numer ‘‘Naprzód’‘, jako organu Towarzystwa polskiego Orzeł Biały.

W roku 1905 ponownie ukazał się tygodnik ‘’Polak w Brazylji’‘. Jego redaktorem został Jan Hempel. Było to pismo postępowe i antyklerykalne. W latach 1913-1914 pismo publikowało dodatki: ‘‘Szkoła Ludowa’‘ i ‘‘Escolaridade Polonesa’‘. Po wyjeździe Kazimierza Warchałowskiego do Polski następuje upadek pisma. Ostatni numer ukazał się 18 sierpnia 1920 roku.

W latach 1907-1908 w São Paulo wydawany był ‘‘Dzwon Polski’‘. Pismo propagowało imigrację polską do Brazylii, pragnąc pozyskać siłę roboczą na plantacje kawy.

W 1908 roku wychodził, także w São Paulo, wydawany po portugalsku ‘‘Imigrante’‘. Pismo publikowało wiele wiadomości o Polsce.

Ludwik Szczerbowski wydawał w latach 1908-1909 w Kurytybie pismo o charakterze popularnym i lewicującym ‘‘Naród’‘.

Na krótko ukazało się w 1909 roku pismo ‘‘Życie’‘. Wydawane było przez Radosława Neymana i miało charakter antyklerykalny.

W w Ijuí, w Rio Grande do Sul, w latach 1909-1910 pod kierunkiem Adama Zgraji wychodził ‘‘Kolonista’‘. Było to pismo lokalne, z którym współpracował Stanisław Kłobukowski. ‘‘Kolonista’‘ wydał po polsku ‘‘Historię Brazylii’‘ przeznaczoną dla szkół polskich.

W 1909 roku wydawany był w Kurytybie ‘‘Emigrant Polski w Paranie’‘. Szerzył propagandę na rzecz emigracji polskiej do Parany.

W 1911 roku wydawany był ‘‘Tygodnik Polski’‘. Wyszło zaledwie kilka jego numerów.

Grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) pod przewodnictwem dr Szymona Kossobudzkiego wydawała w latach 1912-1913 pismo ‘‘Niwa’‘. Redaktorem był Wojciech Szukiewicz. ‘‘Niwa’‘ miała charakter postępowy i broniła niepodległości Polski.

W latach 1913-1914 wychodzi w Kurytybie ‘‘Ogniwo’‘ będące organem ‘‘Unii Robotników Polskich’‘. Z czasem redaktorzy przenieśli się do Ponta Grossa, gdzie przez krótki czas (od 15 października 1915 roku do 20 marca 1916 roku), jako ‘‘Polska Komisja Wojskowa w Ameryce Łacińskiej’‘ wydawali ‘‘Ogniwo’‘, a później ‘‘Wiadomości Wojskowe’‘.

W Ijuí – w latach 1914-1915 – zaczyna się ukazywać pismo ‘‘Kolonista Polski’‘. Redaktorem był ks. Antoni Cuber.

‘‘Ogniwo’‘ wychodzące w Ponta Grossa w 1916 roku zmienia nazwę na ‘‘Pobudka’‘ i pod tym tytułem ukazuje się do 24 sierpnia 1918 roku Pismo to było organem wszystkich organizacji polskich w Ameryce Południowej walczących o niepodległość Polski.

Po raz kolejny ‘‘Pobudka’‘ przechodzi metamorfozę. Pod koniec 1918 roku zmienia orientację i nazwę na ‘‘Świt’‘. W połowie 1921 roku redakcja przenosi się do Kurytyby. Pismo wychodzi do 11 listopada 1928 roku Z czasem podjęto wysiłek ponownego wydawania tego pisma. 13 maja 1935 roku wyszedł, tylko jeden numer.

Pod koniec 1916 roku pojawił się kolejny tytuł. Było to pismo ‘‘Człowiek Leśny’‘. Wydano tylko cztery numery. Przypuszcza się, że pismo wydawane było przez Witolda Żongołłowicza w Mallet.

W latach 1916-1917 wychodził w Guarani das Missões ‘‘Tygodnik Związkowy’‘.

Ożywienie polityczne końca XIX wieku miało swoje echo w Paranie. Najlepszą areną ścierających się poglądów była prasa. Nic więc dziwnego, że swoją gazetę chciało mieć Towarzystwo Tadeusza Kościuszki, które założyło tygodnik ‘‘Robotnik Parański’‘ pod redakcją Witolda Białyni-Kowerskiego. Ostre polemiki prowadzono za pomocą pisemek satyrycznych, ‘‘Diablika’‘ Bieleckiego, i ‘‘Ścierki’‘ Kowerskiego. ‘‘Robotnik Parański’‘ przegrał jednak konkurencję z ‘‘Gazetą’‘, która w latach 1903-1905 panowała niepodzielnie. W r. 1905 działacz marodowy Kazimierz Warchałowski rozpoczął wydawanie ‘‘Polaka w Brazylii’‘, którego redaktorem został publicysta Jan Hempel. Postawili oni pismo na wysokim poziomie, drukując dodatki ilustrowane, powieściowe oraz działy dla kobiet i dzieci. ‘‘Gazeta Polska w Brazylji’‘ przetrwała jednak dzięki rozwiniętej sieci prenumeratorów oraz proboszczów polskich parafii. W stanie Rio Grande do Sul, gdzie skierowali się emigranci ‘‘gorączki brazylijskiej, w 1905 r. zaczęło wycnodzić pismo ‘‘Naprzód’‘, wydawane przez Towarzystwo Białego Orła. Wydawca ‘’Gazety Polskiej w Brazylji’’ jej wydawanie przypłacił w końcu bankructwem. Przejął ją najpierw ks. Jan Peters, a następnie Rafał Karmanow. W r. 1912 ‘‘Gazetę Polską’‘ nabyło Towarzystwo Św. Stanisława, kierowane przez ks. Stanisława Trzebiatowskiego, który prowadził ją aż do r. 1935. W r. 1912 ukazał się tygodnik postępowy ‘‘Niwa’‘, założony przez grupę niepodległościową PPS, na czele której stał dr Szymon Kossobudzki, a redagował Wojciech Szukiewicz. W stanie Rio Grande do Sul zaczął wychodzić od r. 1909 ‘‘Kolonista’‘ publikowany w Ijui przez Adama Zgraję. Wydawał on także popularne kalendarze. Ważnym środkiem propagandy polskiej w Brazylii było czasopismo ‘‘Brasil Polonia’‘, redagowane wyłącznie w języku portugalskim przez Leoncio Correia. Ukazało się 15 numerów tego miesięcznika, w którym publikowano artykuły polityczne, historyczne, ekonomiczne, szkice z dziedziny literatury i etnografii polskiej oraz utwory pisarzy brazylijskich poświęcone Polsce.

Prasa polonijna i wydawane przez redakcje kalendarze decydowały o rozwoju rynku wydawniczego i sukcesach polskiej książki. Jej zanikanie pod koniec XX wieku był świadectwem pełnej asymilacji kolejnych pokoleń polskich emigrantów, które już po polsku nie mówiły. W tej sytuacji mieniły się warunki funkcjonowania organizacji polonijnych oraz komunikacji w obrebie polskiej grupy etnicznej. Polskość stała się dla brazylijczyków polskiego pochodzenia czymś odświętnym i rocznicowym, a nie wartością, z którą żyje się na co dzień.

Prasa w latach 1918 – 1939

11 listopada 1918 roku – z okazji uzyskania przez Polskę niepodległości – ukazał się jeden numer pisma ‘‘Polônia’‘(po portugalsku). W 1919 roku w Ponta Grossa ukazał ‘‘Sowizdrzał Parański’‘. Niestety wyszły tylko dwa numery pisma. Spadek po piśmie ‘‘Polak w Brazylji’‘ wykupiła grupa akcjonariuszy. Zgromadzenie zakonne księży misjonarzy w Kurytybie przejęło ten spadek i 2 października 1920 roku został wydany pierwszy numer nowego tygodnika pod nową nazwą ‘‘Lud’‘. Tygodnik ten od początku miał charakter konserwatywno-kościelny, choć zamieszczał też teksty o tematyce społecznej. Pierwszym redaktorem był ks. Józef Joachim Góral.

W latach 1921-1935 zgromadzenie księży misjonarzy wydawało w Kurytybie miesięcznik noszący tytuł ‘‘Przyjaciel Rodziny’‘.

Od grudnia 1921 roku do lipca 1922 ukazały się cztery numery satyrycznego pisma ‘‘Osa’‘.

We wrześniu 1921 roku wyszedł w São Paulo tylko jeden numer gazety ‘‘Proletariat Polski w Ameryce Południowej’‘. Było to wydanie dwujęzyczne. Nie uzyskało większego odzewu w społeczności polonijnej.

W latach 1921–1922 administracja kolonizacji w Cruz Machado wydawała pismo ‘‘O trabalho’‘ mające na celu ułatwienie asymilacji cudzoziemców, w nowej rzeczywistości. Artykuły były publikowane w kilku językach; także po polsku.

W latach 1922-1923 grupa postępowych intelektualistów polskich w Kurytybie wydawała ‘‘Nasze Życie’‘. W 1922 roku Dyrekcja Centralna Towarzystwa Wychowania Fizycznego ‘‘Junak’‘ w Brazylii wydawała w Kurytybie pismo ‘‘Sportowiec Polski’‘. Czasopismo redagowali Bogdan Lepecki i Apoloniusz Zarychta.

W latach 1923-1925 wychodziło – także w Kurytybie – czasopismo ‘‘Świat Parański’‘. Ukazało się 6 numerów tego pisma pod redakcją Józefa Stańczewskiego i Józefa Papugnée Gawłowskiego.

Stowarzyszenie Nauczycieli Szkół Polskich w Brazylii, w latach 1924-1935, wydawało ‘‘Naszą Szkołę’‘. Pismo ukazywało się każdego miesiąca i liczyło 32 strony.

W tym samym okresie, jako dodatek ‘‘Naszej Szkoły’‘ ukazywała się ‘‘Nasza Szkółka’‘. Było to pismo ilustrowane przeznaczone dla dzieci i młodzieży.

Józef Stańczewski w latach 1923-25 wydawał w Kurytybie miesiecznik ‘‘Świat Parański’‘. Używał pseudonimu literackiego Fredecensis.

Pod redakcją dr Szymona Kossobudzkiego ukazywało się w Kurytybie przez dwa lata (1925-1926) ‘‘Eco da Polônia’‘. Było to pismo dwujęzyczne: portugalsko i hiszpańskie. Czasopismo wychodziło każdego miesiąca i omawiało sztukę, naukę, literaturę i historię Polski.

Również przez dwa lata (1927-1929) Federacja Towarzystw Polskich w Rio Grande do Sul w Porto Alegre publikowała ‘‘Echo Polskie’‘.

W Porto Alegre ukazywał się ‘‘Sportowiec’‘. Był to organ Towarzystwa ‘‘Sokół’‘ i wychodził w latach 1929-1930.

W latach 1929-1930 w São Paulo wychodził tygodnik ‘‘Kurier Polski’‘.

W 1929 roku w Kurytybie wychodziło pismo satyryczne ‘‘Djablik Parański’‘.

W latach 1931-1937 Towarzystwo Sportowe Junak w Kurytybie wydawało, po polsku i portugalsku, pismo ‘‘Junak’‘.

W 1931 roku ukazał się w São Paulo tygodnik ‘‘Ilustrowany Informator Polski w Brazylii’‘.

 W następnym roku następcą wspomnianego tygodnika były ‘‘Nowiny Ilustrowane’‘. Ukazały się tylko 3 numery tego pisma.

W 1932 roku pojawił się ‘‘Djablik Brazylijski’‘, jako dodatek do ‘‘Nowin Ilustrowanych’‘.

W latach 1931-1934 Towarzystwo Sarmacja w Kurytybie wydawało pismo ‘‘Sarmata’‘.

W Porto Alegre ukazywał się dwutygodnik ‘‘Odrodzenie’‘ (1930-1934) przeznaczony dla wszystkich Polaków w Brazylii. W trzecim roku działalności ‘‘Odrodzenie’‘ publikowało następujące dodatki: ‘‘Czyn Młodych’‘, ‘‘Promień’‘, ‘‘Ogniwo’‘, ‘‘Głos Nauczyciela’‘, ‘‘Polonia w Rio Grande do Sul’‘, ‘‘Związkowiec’‘, ‘‘Rolnik’‘.

W latach 1933-1935 wychodził w Kurytybie, najpierw jako dwumiesięcznik, a później miesięcznik tytuł ‘‘Nasza Praca’‘. Był to organ kilku stowarzyszeń: Federacji Zawodowych Rolników Polskich w Brazylii, Federacji Nauczycieli Szkół Polskich w Brazylii, Towarzystwa ‘‘Junak’‘ w Brazylii, Stowarzyszenia Studentów Sarmacja w Kurytybie. Wraz z tym pismem ukazywały się następujące dodatki: ‘‘Rolnik’‘, ‘‘Oświatowiec’‘, ‘‘Nasza Szkoła’‘, ‘‘Sarmata i Junak’‘. Po upadku ‘‘Naszej Pracy’‘ dodatki wychodziły wraz z ‘‘Gazetą Polską w Brazylii’‘.

Przez dwa lata (1930-1932) w Porto Alegre wychodził dwutygodnik ‘‘Polska’‘. Pismo było następcą ‘‘Echa Polskiego’‘. W latach 1933-1938 Związek Towarzystw Polskich w Brazylii „Kultura”, wydawał w Kurytybie miesięcznik ‘‘Kultura’‘. Było to pismo postępowe i antyklerykalne.

W pierwszych dniach 1933 roku zaczął ukazywać się ‘‘Głos Parański’’, który 5 czerwca 1933 roku połączył się z ‘‘Gazetą Polską w Brazylii’‘.

Przez dwa lata (1933-1934) Polski Kościół Narodowy wydawał w Ponta Grossa pismo ‘‘Siewca’‘. Ukazywało się nieregularnie.

W 1935 roku duchowieństwo w São Paulo wydawało miesięcznik ‘‘Związek Polsko- Katolicki’‘.

Również tego samego roku Centralny Związek Polaków (CZP) w Brazylii wydawał w Kurytybie ‘‘Gazetę Szkolną w Brazylii’‘.

W latach 1937-1938 kolegium polskie Henryka Sienkiewicza w Kurytybie publikowało pismo skierowane do młodzieży ‘‘Młody Parańczyk’‘. W późniejszym czasie pismo połączyło się z ‘‘Junakiem’‘.

Kolejnym pismem satyrycznym wychodzącym w latach 1937-1938 w Kurytybie był ‘‘Picapau’‘ (Dzięcioł).

Pismo ‘‘Rolnik’‘, wydawane w latach 1936-1937, było organem Federacji Rolników Polskich w Brazylii. Od października 1939 roku pismo to wychodziło jako dodatek ‘‘Prawdy Polskiej w Brazylii’‘.

W latach 1937-1939 wychodził w Rio de Janeiro, jako tygodnik, ‘‘Biuletyn Izby Handlowej Polsko-Brazylijskiej’‘ (Boletim semanal da Câmara de Comércio Polono-Brasileira).

Centralny Związek Polaków (CZP) w Brazylii wydawał w Kurytybie (1937-1938) ‘‘Biuletyn Informacyjno Instrukcyjny’‘.

Ustawy nacjonalizacyjne prezydenta Getúlio Vargasa z 1938 r. skierowane były przede wszystkim przeciw szkolnictwu i prasie emigracyjnej i wyrządziły niepowetowane szkody. W wyniku realizacji tych ustaw zlikwidowano 335 polskich towarzystw, zamknięto 164 szkoły polskie w stanie Paraná i 36 w stanie Santa Catarina. W stanie Santa Catarina wydano rozporządzenie usunięcia napisów obcych językach nawet z nagrobków. Półwiekowy dorobek organizacji polonijnych został zniszczony, a młodzież pozbawiona dostępu do szkół polskich, przy braku szkół brazylijskich, została narażona na wtórny analfabetyzm.

Prasa w latach 1939-1945

W trakcie działań wojennych w latach 1939-42 przybyła do Brazylii grupa uchodźców polskich z Hiszpanii i Portugalii. Powód był prozaiczny – jedynie Brazylia nie robiła żadnych trudności z uzyskaniem wiz. Uchodźców polskich, którzy pojawili się w Brazylii w pierwszych latach II wojny światowej, szacuje się na około 2 do 3 tysięcy. W tej grupie przybyli reprezentanci wojska, arystokracji, zamożnego kupiectwa żydowskiego. 27 lipca 1940 roku wyruszył z Lizbony do Rio statek ,,Angola’‘. Na jego pokładzie znaleźli się przedstawiciele najbardziej utytułowanych rodzin polskich. Byli tam między innymi: Karolina, Olgierd i Konstanty Czartoryscy, Elżbieta, Izabela i August Zamoyscy, Helena, Maria i Andrzej Tarnowscy, Jolanta Radziwiłł. Wśród nich był również Julian Tuwim z żoną Jan Lechoń. W Brazylii spotkali się między innymi z Janem Kiepurą, Witoldem Małcużyńskim i Michałem Choromańskim. Przez krótki czas w Rio de Janeiro przebywał także Kazimierz Wierzyński. Niewielka część z tej sporej liczby uchodźców postanowiła na stałe osiedlić się w Brazylii. Większość emigrowała do Argentyny, Kanady czy Stanów Zjednoczonych.

Z chwilą wybuchu II wojny światowej Polacy zamieszkali w Brazylii włączyli się w akację prowadzoną przez Komitet Niesienia Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, którego prezesem został wiceprezydent Brazylii Fernando Mello Vianna, który powstał w Rio de Janeiro pod patronatem Brazylijskiego Czerwonego Krzyża. Komitet ten po przystąpieniu Brazylii do wojny zaczął organizować pomoc dla Polski. Utworzono Związek Ochotników Polskich z Ameryki Południowej i otwarto Dom Żołnierza Polskiego w Rio de Janeiro, gdzie przebywali ochotnicy polscy oczekujący na transport do Europy. Po zakończeniu działań wojennych do Brazylii przybyła nowa fala emigracyjna. Emigranci ci rekrutowali się ze zdemobilizowanych na Zachodzie polskich oddziałów wojskowych czy też z byłych więźniów obozów koncentracyjnych. Przeważała wśród nich inteligencja i wykwalifikowani robotnicy, stąd też szybko znaleźli pracę dzięki pomocy wcześniej zamieszkałych Polaków. Nowi przybysze osiedlili się przede wszystkim w miastach. W czasie drugiej wojny światowej wychodziły głównie biuletyny.

Biuletyn ‘‘Sekcja prasowa Konsulatu RP w Kurytybie’‘ (1940-1942)

 Biuletyn ‘‘Serwis prasowy Konsulatu Generalnego w Kurytybie’‘ (1942-1945)

 Biuletyn ‘‘Po przeczytaniu, podaj dalej’‘ (1942-1945) – również publikacja Konsulatu.

 ‘‘Biuletyn Wydziału Prasowego Poselstwa RP’‘ (1940-1944).

 ‘‘Boletim Informativo das Atividades do Comité Brasileiro de Socorro às Vítimas de Guerra na Polônia’‘ (1939-1940) – wydawany w Porto Alegre.

‘‘Boletim do Comité Central de Socorro às Vítimas de Guerra na Polônia’‘ (1939-1945)

 ‘‘Boletim do Sub-Comité de Socorro às Vítimas de Guerra na Polônia – fi lial do Paraná’‘ (1939-1946)

 ‘‘Boletim do Comitê de Socorro às Vítimas de Guerra na Polônia’‘ (1939-1945) – wychodził w São Paulo co 4 miesiące.

 ‘‘Biuletyn Informacyjny Demokratycznego Komitetu Obywatelskiego’‘ (1944-1952) – redagowany w Kurytybie przez Jana Chorosnickiego.

‘‘Biuletyn Informacyjny Towarzystwa Polonia’‘ (1944-1959) – publikowany nieregularnie w Rio de Janeiro.

‘‘Pensamento da Polônia Católica’‘ (1944-1945) – w języku portugalskim. Wychodziło jako dodatek czasopisma ‘‘A Ordem’‘ w Rio de Janeiro. Redagowane przez Pawła Siwka i Jerzego Zbrożka stało na wysokim poziomie.

 ‘‘Fatos e Figuras’‘ (1944-1945) – dodatek do pisma ‘‘Vida’wydawanego w języku portugalskim w Rio de Janeiro – poruszał tematy polskie.

Prasa w latach 1945 – 2018

Po zakończeniu działań wojennych do Brazylii przybyła nowa fala emigracyjna. Emigranci ci rekrutowali się ze zdemobilizowanych na Zachodzie polskich oddziałów wojskowych czy też z byłych więźniów obozów koncentracyjnych. Przeważała wśród nich inteligencja i wykwalifikowani robotnicy, stąd też szybko znaleźli oni pracę, w dużej mierze dzięki pomocy wcześniej zamieszkałych tutaj Polaków. Nowi przybysze osiedlili się przede wszystkim w miastach i wpłynęli na odradzającą się po wojnie działalność organizacyjną społeczności polskiej. W pierwszych latach po II wojnie światowej przybyło od 10 do 20 tysięcy Polaków. Praktycznie wraz a tą falą emigracyjną zamknął się proces emigracji Polaków do Brazylii.

‘‘Biuletyn Informacyjny’‘ (1945-1948 i 1952) – wydawany w języku polskim w Rio de Janeiro pod auspicjami przedstawicielstwa Polski Ludowej;

‘‘Jednodniówka Unii Kulturalnej Polaków w Brazylii’‘ (1947) – wychodziła w Rio de Janeiro.

W roku 1947 księża misjonarze wznowili wydawanie tygodnika ‘‘Lud’’, zawieszonego z powodu  dekretó Getúlio Vargasa w latach 1940-1946. Pismo ukazywało się w nowej szacie graficznej. Na jego łamach publikowali niemal wszyscy twórcy polonijni z Brazylii. Redakcja tygodnika ‘‘Lud’‘ wprowadziła w grudniu 1951 r. redagowaną przez Janinę Urban stałą rubrykę ‘‘Kącik dzieci’‘. Pismo wychodziło do roku 1992. W 1993 roku pismo zmieniło nazwę ‘‘Lud’‘ na ‘‘Nowy Lud’‘ i było wydawane w języku portugalskim. Wydawcami byli: ks. Jerzy Morkis, Miecislau Surek i Paulo Filipak. Niestety, ani nowa nazwa tygodnika, ani nowa szatę graficzna i poręczny format nie przedłużyły żywotności temu dwutygodnikowi. Ostatecznie zaprzestano wydawania pisma w październiku 1999 roku. Ostatni numer powrócił do nazwy „Lud”. W sumie ukazało się 79 roczników tego czasopisma.

 ‘‘Biuletyn Informacyjny Unii Kulturalnej Polaków w Brazylii’‘ (1948-1954) – wydawany Rio de Janeiro w języku polskim i portugalskim.

‘‘Siewca’‘ (1948-1959) – pismo wychodziło w Kurytybie i mialo charakter popularny i postępowy. Wydawali je bracia Wolańscy, i chciało umocniać przyjaźń brazylijsko-polską.

 ‘‘Kurier Polski’‘ (1948-1950) – tygodnik wydawany w São Paulo o profilu popularnym i postępowym.

‘‘Przegląd Polski’‘ (1960-1964) – dwumiesięcznik wychodzący w São Paulo.

‘‘Skarpa’‘ (1964-1966) – kontynuacja ‘‘Przeglądu Polskiego’‘ z São Paulo. Pismo wychodziło co cztery miesiące i poświęcone było literaturze.

 ‘‘Polonia’‘ (1950) – biuletyn wydawany w Porto Alegre przez Towarzystwo Polônia. Pismo było redagowane przez Jana Wójcika i broniło inicjatyw rządu polskiego w Londynie w kontrze do Polski Ludowej.

 ‘‘Ognisko’‘ (1952) – biuletyn informacyjny Towarzystwa młodzieży katolickiej Matki Boskiej Częstochowskiej w Kurytybie.

 ‘‘Wiadomości Polskie’‘ (1956-1958) – wychodziły w Kurytybie. Właścicielem pisma był Marceli Ostrowski, a dyrektorem Tadeusz Ostrowski. Pismo miało charakter polityczny, adresowane do kombatantów popierało polski rząd w Londynie.

 ‘‘Być wiernym Rzeczypospolitej’‘ (1956-1958) – pismo było wydawane przez Komitet ‘‘Niepodległość’‘ w Kurytybie i broniło legalności polskiego rządu w Londynie.

 ‘‘Pobudka’‘ (1958) – biuletyn parafi i Matki Boskiej Jasnogórskiej w Porto Alegre.

 ‘‘Zorza’‘ (1961) – pismo kombatantów polskich w Kurytybie zrzeszonych w ‘‘Grompolk’‘;.

‘‘Biuletyn Informacyjny Stowarzyszenia Polskich Kombatantów’‘ (1968 ) – wydawany w Rio de Janeiro i ukazujący się nieregularnie.

 ‘‘Biuletyn Stowarzyszenia Lotników Polskich w Brazylii’‘ (1968) – ukazały się tylko 3 numery;.

‘‘Zew Jasnogórski’‘ (1965 – 1969) – miesięcznik wydawany przez Młodzież Matki Boskiej Jasnogórskiej skupionej przy parafi i św. Wincentego w Kurytybie.

 ‘‘Jopol informa’‘ (1965 – 1968) – pismo grupy folkloru polskiego ‘‘Jovem Polônia’‘ w Porto Alegre.

‘‘Chrystusowiec wśród wychodźców’‘ (1964-1965) – biuletyn wydawany w Camaquã przez zespół, któremu przewodniczył ks. Stefan Kucharski. Zamierzeniem wydawców było podtrzymanie łączności wśród chrystusowców pracujących wśród Polonii brazylijskiej.

‘‘Biuletyn Polski’‘ (1967) – ukazał się tylko jeden numer. Wydany był w Camaquã.

 ‘‘Więź duszpasterska’‘ (1968) – to ‘‘Biuletyn Polski’‘, który przyjął nowy tytuł i był wydawany przez Towarzystwo Chrystusowe w Camaquã mając stać się organem duchowieństwa polskiego pracującego w stanie Rio Grande do Sul.

 ‘‘Polônia’‘ (1969 ) – biuletyn informacyjny Towarzystwa Polonia w Porto Alegre. Wydawany w języku polskim i portugalskim.

‘‘O Moleque’‘ (1966) – publikacja Towarzystwa ‘‘União Juventus’‘ w Kurytybie, nakład 5 tys. egzemplarzy i wydanie kolorowe; ‘‘Jornal da Sociedade União Juventus’‘ (1969) – biuletyn informacyjny w języku portugalskim Towarzystwa ‘União Juventus’ w Kurytybie, nakład 4 tys. egzemplarzy. ‘‘Informacja prasowa’‘ (1969) – biuletyn Towarzystwa União Juventus przeznaczony dla prasy polskiej.

‘‘Ziarna i Kłosy’‘ (1949– 1968) – biuletyn informacyjny kapelanii polskiej w São Paulo. Redaktorami byli polscy salezjanie prowadzący kapelanię: ks. dr Jan Kasprzak, ks. Antoni Łatka, ks. Stanisław Łobaza. Posiadał nakład 500 egzemplarzy i był drukowany w drukarni księży wincentynów w Kurytybie. Biuletyn ukazywał się każdego miesiąca i zamieszczał informacje katolickie, szczególnie o Polsce. W maju 1969 roku nastąpiła zmiana szaty grafi cznej, ograniczono się do 8 stron i drukowany był na powielaczu.

 ‘‘Supol informa’‘ (1965-1966) – biuletyn informacyjny Rady Głównej Tysiąclecia Chrześcijaństwa w Polsce. Redakcją zajmował się prof. Franciszek Dranka. Wychodził w Kurytybie i publikował wiadomości o organizowanych uroczystościach związanych z millenium chrztu Polski. W sumie wyszło osiem numerów. Jeden z nich osiągnął nakład 10 tys. egzemplarzy. Biuletyn rozprowadzano bezpłatnie.

 ‘‘Dom Feliciano’‘ (1946-1958) – wyszły dwa numery i poświęcone były tematyce związanej z życiem kolonistów. Pismo wydawane było w Dom Feliciano w stanie Rio Grande do Sul.

‘’Anais da Comunidade Brasileiro Polonesa’’ – wychodzący nieregularnie w Kurytybie czasopismo naukowe (1970-1977).

 ‘‘Szczerbiec’‘ – biuletyn informacyjny Gromady Polskich Kombatantów (Grompolk) wydawany w Rio de Janeiro od 20 grudnia 1974 roku przez Kazimierza Sienkiewicza. Pismo ukazywało się do śmierci redaktora (zmarł 6 września 2001 roku).

 ‘‘Biuletyn Polskiej Misji Katolickiej’‘ (1979 – 1982) – miesięcznik wydawany w języku polskim przez rektora PMK Benedykta Grzymkowskiego TChr w Kurytybie.

‘’Projeções: revista de estudos polono-brasileiros’’ – dwumiesięcznik redagowany przez ks. Zdzisław Malczewskiego wychodzący w Kurytybie w latach 1999-2009.

‘‘Głos Polonii Paulistańskiej = Voz Polonesa Paulistana’‘. Czasopismo wydawane przez Stowarzyszenie Edukacyjno-Kulturalne w Sao Paulo. Pierwszy numer ukazał się w kwietniu 2007 roku. Wychodzi w języku polskim i portugalskim.

”Echo Polskiej Misji Katolickiej w Brazylii” – dwumiesięcznik redagowany przez ks. Zdzisław Malczewskiego, wychodzący w Kurytybie od roku 2009.

„Polonus: boletim informativo da Sociedade Polonia de Porto Alegre. Biuletyn Towarzystwa Polonia”, wychodzący w Porto Alegre periodyk redagowany przez ks. Zdzisława Malczewskiego (2013-2014).

‘’Polonicus’’ – półrocznik redagowany przez ks. Zdzisław Malczewskiego, wychodzący w Kurytybie od roku 2010.

‘’Polonia Carioca’’– kwartalnik, publikowany w Rio de Janeiro od roku 2014.

‘’Biuletyn Kulturalny TAK! = Boletim Tak!’’ – dwumiesięcznik wydawany przez Casa da Cultura Polônia Brasil. Wychodzi w Kurytybie od roku 2017.

Prasa polonijna w Brazylii ukazująca się zarówno po polsku, jak i po portugalsku wydawana była w następujących miastach: Ijuí, Kurytybie, Ponta Grossa, Porto Alegre, Rio de Janeiro I São Paulo.

Kalendarze

Pisząc o czasopiśmiennictwie polonijnym w Brazylii nie można pominąć kalendarzy wydawanych w języku polskim. Publikacje te zawierają wiele cennych informacji na temat historii polonii w tym kraju. Pierwszym wydanym w Brazylii kalendarzem był ‘’Kalendarz Polski Feliksa Bernarda Zdanowskiego’’. Ukazał się on w r. 1898 w Porto Alegre. Zdanowski, który był zręcznym księgarzem i wydawcą,  zorganizował też pierwszą w Porto Alegre polską drukarnię.

‘’Kalendarz Kuriera Polskiego’’ (1942-1943)

‘‘Kalendarz Polski’‘ (1898, 1900 i 1901) – wydawany przez Bernarda Feliksa Zdanowskiego w Porto Alegre.

 ‘‘Kolonista – Kalendarz Polski’‘ (1910 i 1911) – publikacja Adama Zgraji, wydana jako dodatek do gazety ‘‘Kolonista’‘, wychodzącej w Ijuí, w stanie Rio Grande do Sul.

 ‘‘Kalendarz Przyjaciel Rodziny Polskiej w Brazylii’‘ (1914) – wydany jako dodatek do ‘‘Gazety Polskiej w Brazylii’‘ w Kurytybie.

 ‘‘Kalendarz Katolicko-Polski’‘ (1917-1940) – również dodatek ‘‘Gazety Polskiej w Brazylii’‘.

 ‘‘Kalendarz Polski w Brazylii’‘ (1917-1920) – wydawnictwo księgarni polskiej Kazimierza Warchałowskiego w Kurytybie.

‘’Kalendarz Polskiej Prawdy w Brazylii’’ (1931)

 ‘‘Kalendarz Polskich Demokratów’‘ (1920) – dodatek gazety ‘‘Świt’‘ ukazującej się w Ponta Grossa, w stanie Paraná.

 ‘‘Kalendarz Polski Przyjaciel Rodziny’‘ (1922-1926) – dodatek gazety ‘‘Lud’‘ wydawanej przez księży wincentynów w Kurytybie.

‘’Kalendarz Polski Rio-Grandeński’’ (1930-1932)

‘’Kalendarz Ludu’‘ (1933-1940, 1948-1973) – również wydawany jako dodatek gazety ‘’Lud’‘.

‘’Kalendarz Związku Polskich Demokratów’’ (1920)

Kalendarze publikowały artykuły na tematy historyczne i biograficzne o polonii brazylijskiej. Wyróżnia się z nich Kalendarz ’’Ludu’’, który w pierwszych latach ukazywał się jako Kalendarz ‘‘Przyjaciela Rodziny’‘, i był wydawany w latach 1922–1973. Ukazało się 45 jego roczników. Wydawali go księża misjonarze.

Przykładowo: Kalendarz ‘‘Ludu’‘ na rok 1955 zawierał dziesięć artykułów na temat historii polskiej emigracji do Brazylii: Polonia Parańska, s. 20-30; Deputowani polskiego pochodzenia – dr Bronisław Ostoja Roguski, deputowany federalny, dr Edwin Tempski, deputowany stanowy, dr Tadeusz Sobociński poseł do Kongresu, Stanisław Romanowski poseł do kongresu stanowego, s. 33-35; Z galerii parańskich pionierów: Witold Ostoja Rogulski, s. 36-39; Z życia kolonii Afonso Pena, s. 53-55; Małe Seminarium 5w. Wincentego w Araukarii, s. 76-78; Romanowski – synonim polskiej kultury w Brazylii, s. 91-94; Wspomnienia kolonisty F. Grabowskiego z Mateusza, opracował M.B. Lepecki, s. 97-103; Felicjanki w Brazylii – statystyczny wykaz działalności, s. 167-168; L.A. Sokołowski, Ilu nas jest w Paranie?, s. 186; L.A. Sokołowski, Język polski i inne w użyciu w Paranie, s. 188.

W Kalendarzu ‘‘Ludu’‘ na rok 1960 zamieszczony został źródłowy artykuł Edmunda Gardolińskiego pt. Osiemdziesiąt sześć lat kolonizacji polskiej w Rio Grande do Sul, s. 92-100.

W Kalendarzu ‘‘Ludu’‘ na rok 1962 opublikowano artykuł E. Gardolińskiego, Wkład Polonii Riograndeńskiej do rozwoju tego Stanu. Polskie szkolnictwo, s. 30-37; W. Breowicz, Na marginesie czytelnictwa słowa polskiego w Brazylii, s. 46-49; Polska Grupa Folkloru przy Związku Polskim ‘‘ Uniao- Juventus’‘, s. 55-56; J. Barański, Jan Żak – polski rzeźbiarz w Brazylii, s. 57-58; F. Rokicki, Jubileuszowy rok parafii Massaranduba, s. 58-61; A. Schletz CM, Zgromadzenie Księży Misjonarzy w Polsce – charakterystyka ogólna, s. 85-88.

Ostatni rocznik Kalendarza ‘‘Ludu’‘ na rok 1973, wydany został z okazji 150 lat (1822-1972) niepodległości Brazylii i stulecia emigracji polskiej do Brazylii.

Profil wydawnictw polonijnych

Wydawano słowniki, rozmówki polsko-portugalskie, gramatyki oraz elementarze. Raz opublikowane były wielkrotnie wznawiane, a więć nowych tytułów wydawano niewiele. Julio Estrela Moreirá: Polska bibliografia Parany: wkład literatury polskiej do kultury brazylijskiej. Kurytyba, Drukiem “Ludu’‘, 1956, notowała ponad 200 pozycji polskich wydań w Paranie: książki z dziedziny dydaktyki i szkolnictwa, literatury, zagadnień życia politycznego, społecznego, gospodarczego, historii, językoznawstwa, higieny, rolnictwa i hodowli oraz sztuki ludowej. Wśród wydawnictw szkolnych figuruje szereg podręczników, z najstarszym wydaniem pierwszego Elementarza polsko-portugalskiego z roku 1893 Hieronima Durskiego (Elementarz dla polskich szkół w Brazylji w języku polskim i portugalskim : użyteczny także dla każdego Polaka nowo-przybyłego tu do tego kraju i chcącego się zapoznać z mową krajową, nakładem Karola Szulca w Kurytybie).

Dystrybucją książek prasy zajmowali się nauczyciele szkół polskich i proboszczowie. Księgarnie polonijnej prowadziły również wypożyczalnie, a księgarze często byli wydawcami polskich książek. Oprócz księgarni Karola Szulca ożywioną działalność prowadziła Księgarnia Biruty Dergint. Posiadała na składzie książki i podręczniki w języku polskim i portugalskim. W 1921 powstała Księgarnia Polska Bohdan Mikoszewski & Irmao, która sprzedawała książki do nabożeństwa, materiały piśmiennicze i biurowe.