Dowódca Brygady Strzelców Karpackich gen.Stanisław Kopański z gen. Władysławem Sikorskim – Dowódcą Polskich Sił Zbrojnych

Dzieje Polaków w Palestynie związane są przede wszystkim z Armią Polską na Wschodzie. Armia Polska na Wschodzie została utworzona na podstawie rozkazu gen. Władysława Sikorskiego z połączenia we wrześniu 1942 Wojska Polskiego na Środkowym Wschodzie i Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Ogółem w czasie II wojny światowej przez ziemie brytyjskiego mandatu Palestyny przewinęło się ponad 120 tysięcy polskich żołnierzy i oficerów. Świadectwem ich aktywności były liczne organizacje oraz instytucje społeczno-kulturalne i oświatowe. Na Bliskim i Środkowym Wschodzie powstało szereg polskich placówek oświatowych (gimnazjów, liceów, szkół dla junaków, junaczek i ochotniczek).

 
 


Na Bliskim i Środkowym Wschodzie znaleźli się nie tylko żołnierze Armii Polskiej gen. Andersa, której stan osiągnął w 1942 r. ok. 70 tys. żołnierzy, ale także ponad 35 tys. osób cywilnych, w tym około 1,5 tysiąca dzieci ewakuowanych ze Związku Radzieckiego razem z polskim wojskiem. Istniały dwa ośrodki uchodźców: Tel-Aviv (Rehowot, Jaffa, Hajfa) oraz Jerozolima (Ain Karem, Betania, Ramallach, Betlejem). Dowództwo Armii Polskiej na Wschodzie wspierało ruch wydawniczy i życie kulturalne. W Palestynie wydawano prasę wojskową “Goniec Karpacki”, cywilną, fachowe pisma, podręczniki, książki dla dzieci (np. “Trzecia księga przygód Koziołka Matołka”), zbiory poezji i druki religijne. Sytuacja Polaków w Palestynie zmieniła się w lipcu 1945 r., gdy Wielka Brytania cofnęła uznanie Rządowi RP na emigracji i zaczęła honorować władze w Warszawie. W czerwcu 1947 r. po raz ostatni odbyły się zajęcia w murach polskich szkół w Tel Awiwie. Po roku 1948 w Palestynie pozostało niewielu polskich uchodźców.


W czasie pobytu Polaków w Palestynie powstały dzieła sztuki sakralnej. Z inicjatywy ks. Stefana Pietruszki-Jabłonowskiego, duszpasterza uchodźców polskich, odbudowano dwie stacje Drogi Krzyżowej w Jerozolimie, III i IV. Projekt rzeźb ołtarzowych wykonał polski rzeźbiarz Tadeusz Zieliński.
Świadectwem obecności Polaków w Palestynie są również cmentarze. Zmarli z ran w bitwach o Egipt i Liban polscy żołnierze pochowani zostali na trzech cmentarzach wojennych Brytyjskiej Współnoty Narodów: w Ramla, w Gazie i w Hajfie; na dwóch cywilnych cmentarzach chrześcijańskich: w Jafie i na stoku Góry Syjon w Jerozolimie; oraz na trzech cywilnych cmentarzach żydowskich: w Giwatajim, w Rechowot i na stoku Góry Oliwnej w Jerozolimie.

 
 

Pomnik założycieli Tel Awiwu

Palestyna, a później Izrael to także obszar kultury polsko-żydowskiej, którą stworzyli żydowscy emigranci z Polski. W latach 40-tych językiem polski w domu posługiwało się około 30 tys. mieszkańców Tel Awiwu. Do emigrantów sprzed wybuchu wojny dołączyli emigranci wojenni i uchodźcy. W Armii Andersa służyło ok. 3 tys. oficerów i żołnierzy pochodzenia żydowskiego, którzy po przybyciu do Palestyny zdezertowali przy milczącej zgodzie dowództwa polskich sił zbrojnych. Wśród nich był także przyszły premier Izraela, Menachem Begin. Później była jeszcze fala emigracji żydowskiej z Polski w w latach 1956–1959, a także po marcu 1968 roku.

Polonijna Biblioteka Cyfrowa udostępnia szereg tytułów prasowych wydawanych w czasie II wojny światowej w Palestynie: